Bevroren automaat

Je kent ze vast wel, die verhalen over ademautomaten die tijdens de duik bevriezen. Of misschien heb je het zelf wel meegemaakt. Maar al te vaak eindigen deze duiken met een gecontroleerde noodopstijging en een behoorlijk verhoogde hartslag. En dan te bedenken dat het in veel gevallen te voorkomen is. Hoe? Eddy van Vliet vertelt het.

Werking van een ademautomaat

Problemen kun je alleen voorkomen als je weet hoe een systeem werkt. We vertellen je dan ook eerst kort hoe een ademautomaat werkt.
Er zijn verschillende soorten en modellen, maar globaal is de werking redelijk gelijk. De ademautomatenset bestaat uit twee delen: de eerste en de tweede trap.

Eerste trap: de eerste trap brengt de gasdruk in de fles (in het algemeen 200 bar) terug naar ongeveer 10 bar: dit heet de middendruk. De exacte middendruk varieert per merk/model, maar is rond de 10 bar.
Het terugbrengen van de druk is gebaseerd op een mechanisch principe in de eerste trap: een piston of een membraan met een veer die tegendruk biedt.
Op de eerste trap zijn de tweede trap, de octopus, een inflator voor je jacket en eventueel een slang voor het droogpak aangesloten.

Tweede trap: de tweede trap is een zogenoemd vraagsysteem. Als je inademt, wordt er in de kamer van de tweede trap een onderdruk gecreëerd, waardoor het membraan naar binnen wordt getrokken en de luchttoevoer (klep) vervolgens wordt geopend.
Zodra de kamer van de tweede trap (en je longen) met het gas is gevuld, wordt het membraan weer naar buiten geduwd en wordt de luchttoevoer gestopt.
Tegenwoordig zitten er op de tweede trap meestal een regelknop voor de ademweerstand en een ‘venturi-regelaar’, twee knoppen waar elk merk zijn eigen naam aan heeft gegeven. Met de knop voor de ademweerstand stel je, zoals de naam al doet vermoeden, de ademweerstand af. Maar stel je hem te licht af, dan gaat je ademautomaat bij het minste of geringste al free-flowen of blazen.

Dankzij de ‘venturi-regelaar’ heb je tijdens het inademen weinig kracht nodig om de gastoevoer constant te houden: de luchtstroom wordt langs het membraan geblazen. Zo wordt er een zuigende werking op het membraan gecreëerd waardoor de klep openblijft.

Als de middendruk hoger is dan de gewenste 10 bar, gaat de tweede trap blazen ter voorkoming dat de slangen door de hogere druk barsten.

De octopus is vaak een eenvoudige uitvoering van de primaire tweede trap. Meestal zitten er geen knop voor de ademweerstand en ‘venturi-regelaar’ op. Is dat wel het geval, zet dan zowel ademweerstand als venturi op minimaal zodat hij minder snel gaat free-flowen.

Oorzaak van bevriezing

Bevriezing wordt veroorzaakt door de expansie (uitzetting) van het gas, waardoor warmte aan de omgeving wordt onttrokken. De expansie is het gevolg van de drukverlaging en hoge gasflow in de eerste trap. Hoe hoger de gasflow, hoe meer deze kan afkoelen, zelfs tot tientallen graden onder nul. Vocht in de lucht of in de eerste trap hecht zich dan in de vorm van ijskristallen aan de mechanische delen van de eerste trap.

Deze mechanische delen kunnen daardoor niet meer bewegen. De middendruk loopt dan op en de klep van de tweede trap wordt opengeduwd. Met als gevolg…de bekende vicieuze cirkel want als de tweede trap gaat blazen, neemt de gasflow in de eerste trap toe.

Dus…:

• Hoe groter de gasflow, des te groter het koelende effect
• Hoe langer de gasflow duurt, des te groter het koelende effect
• Bij hoge luchtvochtigheid, meer ijskristallen

Voldoende reden om vocht in de ademautomaat en de fles, een hoge gasflow en een langdurige gasflow te voorkomen als je niet wilt dat je ademautomaat bevriest.

Tips om een bevriezende ademautomaat te voorkomen

Algemeen:

• Zorg dat de ademautomaat regelmatig een servicebeurt krijgt. Tijdens de servicebeurt worden de bewegende delen en o-ringen licht ingevet, waardoor de ijskristallen zich minder snel aan deze delen zullen hechten.
• Adem boven water niet uit de ademautomaat. Bovenwater is het vaak kouder dan in het water zelf, waardoor de automaat eerder zal afkoelen dan onder water.

Voorkom vocht in je fles en ademautomaat:

• Vul bij een gerenommeerd vulstation, waar je verzekerd bent van droge en schone lucht
• Sluit de eerste trap na de duik af met een kapje. Er kan dan tijdens het spoelen of tijdens opslag in een vochtige omgeving geen water/vocht in de eerste trap komen.
• Droog je set goed als je denkt dat er vocht inzit: blaas er droge lucht doorheen.
• Adem pas uit je ademautomaat als deze onder water is. Niet terwijl je nog aan de oppervlakte drijft.

Voorkom een hoge gasflow/free-flowen:

• Adem onder water rustig en voorkom stress.
• Beperk het gebruik van de inflator van je jacket en droogpak en doseer.
• Beperk combinaties als inademen en inflatorgebruik (of een boei oplaten).
• Beperk je duikdiepte (tijdens diepere duiken gebruik je meer gas en is de gasflow dus groter).
• Stel de ademweerstand iets zwaarder in.
• Zet de venturi op minimaal.

De meeste merken leveren een speciale antivriesset. Hiermee kun je de ademautomaat geschikt maken voor duiken in kouder water en verklein je de kans op bevriezing. Maar een garantie heb je nooit!

De meeste merken leveren een speciale antivriesset. Hiermee kun je de ademautomaat geschikt maken voor duiken in kouder water en verklein je de kans op bevriezing. Maar een garantie heb je nooit!

Het gebruik van een zogenoemd ‘gescheiden systeem’ is zeker aan te bevelen. Je gebruikt dan een kraan met twee aansluitingen. Op beide aansluitingen plaats je een eerste trap. Op de ene eerste trap sluit je de primaire tweede trap aan, op de andere je octopus/back-up. Gaat je ademautomaat blazen, dan draai je de desbetreffende kraan dicht en stap je over op je octopus/back-upautomaat. De temperatuur in de bevroren eerste trap kan weer stijgen en de kristallen smelten. Grote kans dat na een paar minuten de bevroren automaat weer beschikbaar is.